Amortisman Nedir ve Nasıl Hesaplanır? Demirbaş Amortisman Oranları

İşletmelerde kullanılan birçok iş ekipmanı ve malzeme zamanla yıpranır ve değerini kaybeder. Bu değer kaybının maddi karşılık bulması ve işletme üzerindeki maliyetini düşürmesi için de amortisman sistemi kullanılır. Yıpranma payının muhasebeleştirme süreci olarak bilinen amortisman, işletmelerde maliyet yönetimi için de önemlidir. Peki, tam olarak amortisman nedir ve hangi oranda hesaplanır?

Amortisman Nedir?

Amortisman; demirbaşlarda meydana gelen değer kaybının, işletme kayıtlarında maliyet olarak hesaplanıp yasal süreler zarfında yıllara yayılarak giderleştirilmesi işlemidir. Demirbaşlardaki yıpranma payının gider gösterilerek vergiden düşülmesi olarak da tanımlanabilir. 

Amortisman uygulaması, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun (VUK) 313. maddesi kapsamındadır. Bu maddeye göre işletmede 1 yıldan fazla kullanılabilen, yıpranma ve aşınma durumu bulunan gayrimenkuller; iktisadi kıymetler, şirket araçları, teknolojik cihazlar ve benzeri demirbaşlar, amortisman hesaplamasına dahil edilirler. 

Bir demirbaşın amortismana tabi tutulabilmesi için değerinin 2026 yılı için 12.000 TL’yi aşması gerekir. Bu tutarı aşmayan iktisadi kıymetler amortismana tabi tutulmadan doğrudan gider yazılabilir. Bu sınır, ilgili yıl için yayımlanan VUK Genel Tebliği ile belirlenir; sonraki yıllarda ilgili yılın güncel sınırı esas alınmalıdır.

Gider Göstererek Vergiden Düşmek: Amortismanın (Yıpranma Payı) Faydaları

İşletmeler faaliyetlerini sürdürebilmek, üretim kapasitelerini artırmak veya hizmet kalitelerini yükseltmek amacıyla çeşitli üretim araçlarına, makinelere, bilgisayarlara, taşıtlara ve ofis mobilyalarına önemli ölçüde yatırımlar yaparlar. Muhasebede duran varlık veya demirbaş olarak kabul edilen bu ekipmanlar zamanla eskir, fonksiyonlarını ve değerini kaybeder. Amortisman, bu durumu mali açıdan optimize etmek için oldukça faydalı bir yöntemdir. 

Amortisman ayırma işlemi, işletmeler için yalnızca mevzuattan doğan yasal bir yükümlülük değil; aynı zamanda finansal ve vergisel bir yönetim stratejisidir. Bu doğrultuda amortisman ayrılacak iktisadi kıymetler, maddi duran varlıklar ve demirbaşlardan kullanım ömrü 1 yılı aşanlar vergiden düşülebilir. 

Amortismanın en büyük faydası, işletmenin kurumlar vergisi veya gelir vergisi yükünü yasal yollarla hafifletebilmesidir. Ayrıca bu işlemin yıllara yayılması, vergi yükünün de demirbaşın kullanım ömrü boyunca hafiflemesini sağlar.

Normal (Eşit Tutarlı), Azalan Bakiyeler ve Fevkalade Amortisman Yöntemleri

Vergi mevzuatında işletmelerin hedeflerine, faaliyet türlerine ve sabit kıymetin niteliğine göre tercih edebileceği farklı amortisman hesaplama yöntemleri mevcuttur. İlgili kanun maddeleri ile belirlenen bu yöntemler şunlardır:

Normal Amortisman Hesaplama

Düz, eşit tutarlı veya normal amortisman olarak bilinen hesaplama en yaygın yöntemdir. Vergi Usul Kanunu’nun 315. maddesinde düzenlenmiştir. Bu yöntemde demirbaşın toplam değeri, Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından belirlenen faydalı ömrüne (yıl bazında) eşit olarak bölünür. 

Normal/düz amortisman formülü, ürün değerini faydalı ömre bölüp her yıl eşit miktarda azaltmaktır. Örneğin faydalı ömrü 5 yıl olan 100.000 TL maliyetindeki bir demirbaş için her yıl %20 oranında yani tam 20.000 TL eşit yıpranma payı ayrılır. Muhasebe departmanları tarafından en sık kullanılan ve takip edilmesi en kolay yöntemdir.

Azalan Bakiyeler Amortisman Hesaplama

Hızlandırılmış amortisman olarak da bilinen azalan bakiyeler yöntemi, demirbaşın ilgili yıldaki değeri üzerinden her yıl yeniden hesaplanır. VUK’un mükerrer 315. maddesi ile tanımlanan bu yöntemde her yıl ayrılacak amortisman hesabı, demirbaşın maliyet bedelinden, geçmiş yıllarda ayrılmış amortismanların düşülmesiyle kalan bakiye dikkate alınarak hesaplanır. Uygulanacak amortisman oranı ise normal amortisman oranının iki katıdır, ancak bu oran kanunen en fazla %50 olabilir. 

Örneğin 100.000 TL'lik bir demirbaş için normal amortisman oranı %20 ise azalan bakiyelerde oran %40 olarak kabul edilir. İlk yıl bu varlık için 40.000 TL amortisman ayrılır. İkinci yıl ise kalan 60.000 TL’nin %40’ı yani 24.000 TL amortisman hesaplanır. Özellikle teknolojik ömrü hızla tükenen cihazlar için sıklıkla bu yöntem tercih edilir.

Fevkalade Amortisman Hesaplama

Fevkalade amortisman, olağan dışı yıpranma durumlarında uygulanan istisnai bir yöntemdir. VUK’un 317. maddesi kapsamında yangın, deprem, su basması, teknik eskime veya normalden fazla aşınma gibi hallerde, uygulanacak fevkalade ekonomik ve teknik amortisman oranı yetkili idare tarafından belirlenir. Bu nedenle, mükelleflerin fevkalade amortismanı kendiliğinden genel bir yöntem gibi uygulamaması gerekir. Fevkalade amortisman gerektiren durumlar şu şekildedir:

1. Yangın, deprem, su basması gibi afetler neticesinde değerini tamamen veya kısmen kaybedenler
2. Yeni icatlar dolayısıyla teknik verim ve kıymetleri düşerek tamamen veya kısmen kullanılmaz hale gelenler
3. Sürekli çalışması zorunlu olup normalden fazla aşınma ve yıpranmaya maruz kalanlar

2026 Yılı Güncel Demirbaş Amortisman Oranları ve Faydalı Ömür Tablosu

Yıpranma payı hesaplamalarında, bilgi işlem ekipmanları amortisman oranları ve araçların faydalı ömrü gibi detaylar rastgele belirlenmez. Bu detaylar için resmi olarak yayımlanan VUK amortisman listesi ve faydalı ömür tablosu dikkate alınır. Peki, amortisman konusunda önce çıkan faydalı ömür nedir?

Faydalı ömür; bir demirbaş veya iktisadi kıymetin, işletmede çalışmaya devam edebildiği ve mali değer yaratabildiği maksimum süredir. Yani her varlık için aynı süreden bahsetmek mümkün değildir. Dolayısıyla dikkate alınacak faydalı ömürler, yetkili devlet kurumları ve tebliğler ile belirlenir. 

Sık kullanılan demirbaş gruplarının faydalı ömür süreleri ve amortisman oranları 2026 için şu şekildedir:

Amortisman Giderlerinin Şirket Kurumlar Vergisi Matrahına Etkisi

Amortisman hesaplamaları, şirketlerin dönem sonu kapanış işlemlerinde ve kurumlar vergisi beyannamelerinin oluşturulmasında önemli bir rol oynar. Yıllık olarak hesaplanıp ayrılan amortisman tutarları, işletmenin gelir tablosunda doğrudan gider kalemi olarak raporlanır. 

Amortisman giderleri, mevzuata uygun şekilde ayrıldığında ticari kârı azaltır. Kurumlar vergisi matrahı ise ticari kârdan kanunen kabul edilmeyen giderler, indirimler ve istisnalar dikkate alınarak ulaşılan mali kâr üzerinden belirlenir.

Amortismanın kurumlar vergisi matrahında etkili olabilmesi için defter kayıtlarının da doğru yapılması gerekir. Bu süreçte izlenecek en avantajlı yol, e-Dönüşüm ile dijital yöntemlere geçiş yapmaktır. QNB eSolutions e-Envanter Defteri sayesinde tüm varlıkları ve demirbaşları dijital ortamda kayıt altına alabilir, amortisman işlemlerinizi sorunsuz ve eksiksiz şekilde tamamlayabilirsiniz.

Amortisman Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

e-Fatura ile işletmeye alınmış bir demirbaş doğrudan gider yazılabilir mi?

e-Fatura veya matbu fatura ile alınmış olması fark etmeksizin, bir demirbaşın alındığı an doğrudan gider yazılabilmesi için KDV hariç tutarının o yılki yasal sınırın (2026 yılı için 12.000 TL) aşmaması gerekir. Bu sınırın üzerindeki tutarlar tek seferde gider yazılamaz ve faydalı ömür dikkate alınıp amortisman ile demirbaş yıpranma payı hesaplanarak gider gösterilir.

Binek araç amortisman kısıtlaması (kıst amortisman) uygulaması nedir?

Kıst amortisman, şirket aktifine kaydedilen binek araçlar için ilk yıl tam yıl üzerinden değil; yalnızca satın alındığı aydan yıl sonuna kadar geçen ay sayısı kadar oransal yıpranma payı ayrılması kuralıdır. İlk yıl ayrılamayan amortisman bakiyesi, aracın faydalı ömrünün son yılına devredilir. Ayrıca binek araç amortismanlarında kanunen gider gösterilebilecek azami sınır dikkate alınır.

Binek araç KKEG kısıtlamaları nelerdir?

Binek otomobillerde 2026 yılı için; aylık kiralama gideri üst sınırı 46.000 TL (KDV hariç),

doğrudan gider yazılabilecek ÖTV ve KDV toplamı 1.200.000 TL’dir. Amortisman sınırı ise edinim ve kayıt yöntemine göre değişir: ÖTV ve KDV’nin doğrudan gider yazıldığı durumda ÖTV ve KDV hariç bedelin 1.380.000 TL’lik kısmına; ÖTV ve KDV’nin maliyete eklendiği veya aracın ikinci el olarak iktisap edildiği durumda ise 2.600.000 TL’lik kısmına isabet eden amortisman gider yazılabilir. Akaryakıt ve bakım gibi cari giderlerin yalnızca %70’i gider yazılabilir, kalan %30 KKEG’dir.